Ders 7

Bireysel Zamirler (Bûn)
'Bûn' fiilinin zamanlara ve şahıslara göre çekimleri olarak da tarif edebileceğimiz bireysel zamirler, 1.Özne/2.Nesne kullanımında, özneyi pekiştirmek için kullanılırlar. 2.Özne/1.Nesne kullanımında ise nesneyi belirtmek için kullanılırlar. Bireysel zamirler, eklendikleri fiilin son harfinin sesli veya sessiz olmasına bağlı olarak ilk sesli harflerini düşürürler (im-m) veya araya kaynaştırma harfi olarak “y” alırlar (î-yî).

dönüşsüz fiilli cümleler için
Dönüşsüz fiilli cümleler 1.Özne/2.Nesne kullanımında, bireysel zamirler özneyi pekiştirmek için kullanılırlar.

Örnekler:
Ez têm Ben geliyorum
Tu hatî Sen geldin
Ew ê were O gelecek
Em dihatin Biz geliyorduk
Hûn hatin Siz geldiniz
Ew ê werin Onlar gelecek

dönüşlü fiilli cümleler için
Dönüşlü fiilli cümleler; Şimdiki Zaman ve Gelecek Zamanda 1.Özne/2.Nesne kullanımındadırlar. Geçmiş zamanlarda ise 2.Özne/1.Nesne kullanımındadırlar. Bireysel zamirler; 1.Özne/2.Nesne kullanımında özneyi pekiştirmek için kullanılırlar, 2.Özne/1.Nesne kullanımında ise nesneyi belirtmek için kullanılırlar.

Örnekler:
Ez wan dibînim – Ben onları görüyorum
Em ê wî bibînin – Biz onu (o erkeği) göreceğiz
Min tu dîtî – Ben seni gördüm. (nesne: ikinci tekil şahıs)
Te ez dîtim – Sen beni gördün. (nesne: birinci tekil şahıs)
Min ew dît – Ben onu gördüm. (nesne: üçüncü tekil şahıs)
Min ew dîtin – Ben onları gördüm. (nesne: üçüncü çoğul şahıs)


Dönüşlü Zamirler
Bir çok dilde, her şahıs için ayrı dönüşlü zamir kullanılır. Kürtçe'de bütün şahıslar için tek bir dönüşlü zamir kullanılır. (Xwe)

Örnek:
Ez xwe dibînim. - Ben kendimi görüyorum.
Tu xwe dibînî. - Sen kendini görüyorsun.
Ew xwe dibîne. - O kendini görüyor.
Em xwe dibînin. - Biz kendimizi görüyoruz.
Hûn xwe dibînin. - Siz kendinizi görüyorsunuz.
Ew xwe dibînin. - Onlar kendilerini görüyor.


İyelik Hali
Zamirler iyelik halinde şahıs ve nesnenın erillik-dişilliğine bağlı olarak değişirler.
Örnekler:
Hevalê min. - Benim (erkek) arkadaşım.
Hevala min. - Benim (bayan) arkadaşım.
Hevalên min. - Benim arkadaşlarım.

Hevalê te. - Senin (erkek) arkadaşın.
Hevala te. - Senin (bayan) arkadaşın.
Hevalên te. - Senin arkadaşların.

Hevalê wî. - Onun (o erkeğin) (erkek) arkadaşı.
Hevala wî. - Onun (o erkeğin) (bayan) arkadaşı.
Hevalên wî. - Onun (o erkeğin) arkadaşları.

Hevalê wê. - Onun (o bayanın) (erkek) arkadaşı.
Hevala wê. - Onun (o bayanın) (kız) arkadaşı.
Hevalên wê. - Onun (o bayanın) arkadaşları.

Hevalê me. - Bizim (erkek) arkadaşımız.
Hevala me. - Bizim (kız) arkadaşımız.
Hevalên me. - Bizim arkadaşlarımız.

Hevalê we. - Sizin (erkek) arkadaşınız.
Hevala we. - Sizin (kız) arkadaşınız.
Hevalên we. - Sizin arkadaşlarınız.

Hevalê wan. - Onların (erkek) arkadaşı.
Hevala wan. - Onların (kız) arkadaşı.
Hevalên wan. - Onların arkadaşları.