Ders 6

Özne ve Nesne
Gördüğümüz gibi yukarıda iki ayrı özne ve nesne türü var: Özne-Bükülmüş Özne, Nesne-Bükülmüş Nesne. Anlatımda kolaylık olsun diye bu özne ve nesne türlerinden 1.özne/2.özne, 1.nesne,2.nesne bahsedeceğiz. Bir cümlede 1.özne kullanılıyorsa 2. nesne kullanılmalı; 2. özne kullanılıyorsa 1. nesne kullanılmalı. Nesne olmayan cümlelerde 1.özne kullanılır.
Hangi özne ve nesneyi kullanacağımızı, kullandığımız zaman ve fiil belirler.
Şimdiki Zaman ve Gelecek Zaman cümlelerinde;
Fiilin dönüşlü olup olmadığına bakmaksızın, daima 1. özne ve 2. nesne kullanılır. Yani özne olarak Ez, Tu Ew, Em, Hûn, Ew ve nesne olarak da Min, Te, Wî/Wê, Me, We, Wan kullanılır.
Geçmiş zaman cümlelerinde;
Fiilin dönüşlü olup olmamasına bağlıdır.
Dönüşsüz fiilli cümlelerde;
Şimdiki Zaman ve Gelecek Zamanda olduğu gibi- 1. özne ve 2. nesne kullanılır. Yani özne olarak Ez, Tu Ew, Em, Hûn, Ew ve nesne olarak da Min, Te, Wî/Wê, Me, We, Wan kullanılır.
Dönüşlü fiilli cümleler de ise;
Yukarıda nalatılan kuralın tam tersi olarak, 2.özne ve 1.nesne kullanılır. Yani özne olarak Min, Te, Wî/Wê, Me, We, Wan ve özne olarak ta Ez, Tu Ew, Em, Hûn, Ew kullanılır. (Bu duruma 2 durumu diyeceğiz.)
Örnek:
Dönüşsüz fiilli cümleler için

Ez têm – Ben geliyorum
Ez ê werim – Ben geleceğim
Ez hatim – Ben geldim
Ez hatibûm – Ben gelmiştim
Ez hatime – Ben gelmişim
Ez dihatim – Ben geliyordum

Görüldüğü gibi, dönüşsüz fiilli cümlelerde, tüm zamanlarda, 1.özne kullanılır. (Dönüşsüz fiilli cümlelerde nesne yoktur.)

Örnek:
Dönüşlü fiilli cümleler için

Ez te dibînim – Ben seni görüyorum
Ez ê te bibînim – Ben seni göreceğim
Min tu dîtî – Ben seni gördüm
Min tu dîtibûyî – Ben seni görmüştüm
Min tu dîtiyî – Ben seni görmüşüm
Min tu didîtî – Ben seni görüyordum

Dönüşlü fiilli cümlelerde; Şimdiki Zaman ve Gelecek Zamanda 1.Özne/2.Nesne, Geçmiş zamanlarda ise 2.Özne/1.Nesne kullanılır.